Aktualności

Uncategorized

W gościnie u przyjaciół

Nasz projekt nie jest osamotniony – na obszarze zlewni Białej jest więcej inicjatyw, które mają wspólne cele strategiczne. Jednym z nich jest projekt „Rzeki karpackie – czysta Natura 2000”, którego celem jest ochrona rzek karpackich poprzez kształtowanie proekologicznych postaw społeczności lokalnych. Projekt realizuje Fundacja Wspierania Inicjatyw Ekologicznych na obszarze dolin rzecznych Soły, Czarnej Orawy, Łososiny, Białej Tarnowskiej, Wisłoki z dopływami, Jasiołki i środkowego Sanu. W ramach tego projektu prowadzone są szkolenia dla samorządów, akcje edukacyjne dla mieszkańców, dzieci i młodzieży, warsztaty dla nauczycieli.

W zorganizowanym przez projekt spotkaniu w Tuchowie (czwartek 16 stycznia 2020) zaprezentowano najważniejsze na obszarze zlewni Białej Tarnowskiej siedliska i gatunki naturowe rzek karpackich. Przedstawiono także wyniki ankiety przeprowadzonej wśród mieszkańców dotyczącej postrzegania przez nich rzeki oraz jej walorów i ewentualnych zagrożeń, jakie może stwarzać dla mieszkańców.

Specjaliści w zakresie ochrony przyrody omówili zagrożenia dla środowiska wodnego i przyrody oraz społeczności lokalnych wynikające ze zmian klimatu, zapoznali uczestników z cechami naturalnej rzeki i znaczeniem tego dla organizmów wodnych. Przedstawiono też korzyści jakie wynikają lub mogą wynikać z przyrodniczych walorów naturalnych rzek dla lokalnej społeczności i całego społeczeństwa – gospodarki, rekreacji.

Na spotkaniu zaprezentowano również nasz projekt: „Przywrócenie ciągłości ekologicznej i realizacja działań poprawiających funkcjonowanie korytarza swobodnej migracji rzeki Białej Tarnowskiej” oraz bliźniaczy projekt realizowany przez RZGW w Krakowie w zlewni Wisłoki: „Likwidacja barier migracyjnych dla organizmów wodnych na rzece Wisłoce i jej dopływach – Ropie oraz Jasiołce”.

Pod koniec stycznia podobne spotkanie odbędzie się w Jaśle dla społeczności z doliny Wisłoki.

Uncategorized

Nowy kierownik projektu

W grudniu 2019 roku nastąpiła zmiana na stanowisku kierownika projektu. Obecnie te obowiązki pełni mgr inż. Ewelina MARZEC – pracownik PGW Wody Polskie – Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Krakowie. Jest specjalistą z zakresu inżynierii środowiska, a do jej głównych zadań w projekcie będzie należała budowa korytarza swobodnej migracji rzeki na wyznaczonym odcinku Białej oraz testy skuteczności i ewentualne korekty zbudowanych dotąd 14 przepławek dla ryb.

Dotychczasowego kierownika projektu –
dr Marka JELONKA – nie bez kozery nazywamy ojcem projektu. Wybitny specjalista w dziedzinie ichtiologii i biologii wód pierwsze działania w tym kierunku rozpoczął już w 2008 roku, czyli 12 lat temu. Nie udało mu się za jednym zamachem wyeliminować wszystkich barier migracyjnych na Białej – ze względu na brak środków projekt podzielono na dwa etapy. W ramach pierwszego udrożniono cztery stopnie, dopiero drugi objął resztę, czyli czternaście kolejnych. Ponieważ były to jedne z pierwszych budowli tego typu w Polsce założył, że poza udrożnieniem rzeki projekt powinien dać materiał do przyszłych analiz dotyczących skuteczności różnych rozwiązań technicznych. Stąd niemal każda przepławka w projekcie jest innego typu. Marek Jelonek przeszedł od stycznia na emeryturę, ale mamy nadzieję, że nadal będzie „trzymał rękę na pulsie”, służąc swoim doświadczeniem i radą.

Działania zrealizowane

Likwidacja dwóch przegród migracyjnych w miejscowości Florynka

W miejscowości Florynka w gminie Grybów w połowie XX wieku na rzece Białej została wybudowana zapora przeciwrumowiskowa wraz podpierającym i chroniącym ją betonowym stopniem (fot. 1).

Slajd1Fot.1 Budowle poprzeczne, które były zlokalizowane na Białej we Florynce

Korpus stopnia miał trapezowy przelew i długość wraz ze skrzydłami bocznymi około 37,0 m. Jego wysokość od dna wynosiła 1,25 m. Poniżej znajdowała się niecka wypadowa oraz ubezpieczający ją betonowy gurt (fot. 2).

Slajd2Fot.2 Znajdujący się na pierwszym planie stopień ubezpieczał zaporę przeciwrumowiskową (widać ją w tle)

Z kolei  zapora składała się z trzonu z przelewem o kształcie prostokątnym i niecki wypadowej także zakończonej gurtem. Jej wysokość była jeszcze większa, bo miała około 1,75 m. Całkowita długość korpusu zapory wynosiła blisko 52,0 m przy szerokości korony w centralnej jej części około 1,0 m (fot. 3).

Slajd3Fot.3 Zapora przeciwrumowiskowa (widok na prawy brzeg)

Obie budowle zostały poważnie uszkodzone podczas powodzi w 2010 roku. Widać było liczne ubytki np. przy prawym brzegu w skrzydle stopnia znajdowała się sporych rozmiarów wyrwa (fot. 4). Konstrukcja zapory przeciwrumowiskowej została podmyta i woda ze stanowiska górnego przedostawała się pod prawym skrzydłem, a płyta denna jej niecki wypadowej uległa prawie całkowitemu zniszczeniu. Budowle ze względu na uszkodzenia i swoją wysokość całkowicie uniemożliwiały migracje rybom i innym organizmom wodnym.

Slajd4Fot.4 Stopień – na prawym brzegu widać znaczne uszkodzenia powstałe podczas powodzi w 2010 roku

Z uwagi na bliskie usytuowanie zapory i stopnia planowane udrożnienia obu przegród były integralnie ze sobą powiązane. Podjęto decyzje aby nie likwidować ich całkowicie gdyż mogłoby to spowodować destabilizację koryta Białej i uruchomienie erozji na znacznym odcinku rzeki, która mogłaby być zagrożeniem nawet dla filarów mostu drogowego w ciągu drogi powiatowej Florynka – Ropa zlokalizowanego 1,2 km powyżej tych budowli hydrotechnicznych. W ramach inwestycji zaplanowano ich przebudowę na bliskie naturze bystrza kamienne typu „plaster miodu” (fot. 5).

Slajd5Fot. 5 Prace przy bystrzu kamiennym budowanym w miejscu stopnia

W korpusie stopnia i w gurcie kończącym jego nieckę wypadową wykonano przy dnie prostokątne wycięcia o wymiarach 30 cm x 30 cm, powyżej ich przekrój zmieniał się na trapezowy ze ścianami pochylonymi w kierunku osi z nachyleniem 1:3. Poniżej gurtu na długości około 50,0 m ułożono bystrze typu „plaster miodu” o spadku rzędu 5 %. W celu zabezpieczenia dna przed erozją bystrze sukcesywnie zagłębiano w korycie Białej. Na zakończeniu umocnienia kamienie klinowano już na głębokość około 1,0 m. Następnie całość zasypano narzutem kamiennym (fot. 6).

Slajd6Fot. 6 Wypełniona żwirem dolna część bystrza wybudowanego w miejscu stopnia

Na fotografii 7 widać gotowy bystrotok powstały w miejscu stopnia, odpowiednie położenie i wielkość szczelin pomiędzy głazami nadaje właściwy kierunek przepływającej wodzie i zmniejsza jej energię.

Slajd7Fot.7 Gotowy bystrotok wybudowany w miejscu stopnia

W przypadku zapory przeciwrumowiskowej jej korona została częściowo skuta i obniżona (fot. 8). Aby zachować odpowiedni reżim wodny w korycie Białej, początek bystrotoku zaprojektowano około 30,0 metrów przed jej korpusem, a zakończenie pomijając ubezpieczenie dna ponad 70,0 m poniżej.

Slajd8Fot. 8 Skuwanie betonowych fragmentów zapory

Na wysokości korony wykonano kanały migracyjne znajdujące się na różnych poziomach tak aby zapewnić jak najlepsze warunki rybom do pokonania przeszkody niezależnie od sezonowych zmian w przepływach wody (fot. 9).

Slajd9Fot. 9 Kanały migracyjne

Kamienie na całej długości powstającego bystrotoku były klinowane głęboko w dnie rzeki (fot. 10). Ma to chronić przed erozją. Dodatkowo poniżej na długości około 30,0 m wykonano jeszcze umocnienie z głazów, którego celem jest poprawienie stabilizacji konstrukcji. Na koniec całość zasypano narzutem kamiennym zwiększając jej spójność.

Slajd10Fot. 10 Klinowanie głazów głęboko w dnie ma zapewnić stabilność konstrukcji i ochronę przed erozją

Prace budowlane przy udrażnianiu obu przegród z wykorzystaniem 4 ciężkich koparek trwały blisko 8 miesięcy, zużyto ponad 3500 m³ kamieni. Bystrza zastały ostatecznie ukończone na przełomie listopada i grudnia 2018 roku (fot. 11).

Slajd11Fot.11 Końcowe roboty budowlane przy bystrzu wykonanym w miejscu zapory – widać rozmieszczenie poszczególnych basenów i szczelin migracyjnych oraz tymczasową drogę dojazdową na lewym brzegu

Na koniec w celu ochrony przed erozją boczną prawego osuwającego się brzegu zabezpieczono go kamienną opaską na długości około 80,0 m (fot. 12). Działanie to podjęto w celu wzmocnienia skarpy. Po wykonaniu opaski narzut kamienny obsypano humusem, co w niedalekiej przyszłości umożliwi roślinności jej porośnięcie i wtopienie w otaczający krajobraz.

Slajd12Fot. 12 Gotowe bystrze wybudowane w miejscu zapory, na drugim planie widoczne umocnienie prawego brzegu kamienną opaską

Zdjęcia ilustrujące tekst pochodzą z zasobów OUI STAAND i PGW Wody Polskie RZGW w Krakowie.

Działania zrealizowane

Binczarówka – wartość dodana projektu „Przywrócenie ciągłości ekologicznej i realizacja działań poprawiających funkcjonowanie korytarza swobodnej migracji rzeki Białej Tarnowskiej”

Niezależnie od prac budowlanych w korycie Białej wykonywanych zgodnie z projektem pn. „Przywrócenie ciągłości ekologicznej i realizacja działań poprawiających funkcjonowanie korytarza swobodnej migracji rzeki Białej Tarnowskiej”, pod koniec roku 2018 w ramach robót utrzymaniowych prowadzonych przez PGW Wody Polskie RZGW w Krakowie zrobiono dodatkowe podparcie istniejącego bystrza na jednym z jej lewostronnych dopływów – potoku Binczarówce (fot.1).

Slajd1Fot. 1 Potok Binczarówka

Bystrze to powstało w 2014 roku przy okazji budowy nowego, jednoprzęsłowego mostu o łukowym sklepieniu w ciągu drogi wojewódzkiej Grybów – Krynica nr 981 (fot.2). Zastąpił on drewnianą, oddaną do użytku jeszcze w 1913 roku przeprawę, której stan techniczny groził katastrofą. Stary most podparty był progiem betonowym, w którym podczas powodzi w 2010 roku powstała sporych rozmiarów wyrwa. W tym czasie uszkodzona została też skarpa z lewej strony potoku. Podczas wznoszenia nowego mostu naprawiono próg, wyremontowano skarpę uzupełniając ją gruntem rodzimym i umacniając narzutem kamiennym oraz zbudowano składający się z 25 komór bystrotok typu „plaster miodu”, który dodatkowo zabezpieczono dwoma szerokimi na 0,8 metra betonowymi gurtami. Korona bystrotoku ma kształt prosty z dwoma przelewami. Kaskadę szerokich na około półtora metra komór o głębokości 30 – 60 cm tworzą kamienie o średnicy powyżej 60 cm.

Slajd2Fot. 2 Jednoprzęsłowy most nad Binczarówką wybudowany w 2014 roku wraz z zabezpieczającym go kamiennym bystrzem, widoczne początki erozji

Pamiętając o słowach uznanego na świecie francuskiego eksperta od konstruowania przepławek Michela Larinier, który mawiał iż „każda zbudowana przepławka z założenia wymaga poprawy” w 2018 roku zostały sprawdzone parametry działającego od kilku lat bystrza (fot.3). Okazało się, że nie spełnia ono do końca warunków pozwalających na przywrócenie ciągłości naturalnej potoku. Binczarówka jest dość istotnym miejscem rozrodu kilku gatunków ryb m.in. głowacza pręgopłetwego, śliza, strzebli potokowej, klenia czy piekielnicy. W sytuacji niskich stanów wody nie byłyby one w stanie pokonać istniejącego urządzenia. Ponadto poniżej betonowych gurtów pojawiły się początki erozji dennej, co w konsekwencji w nieodległej przyszłości zagroziłoby stabilizacji całego stopnia zabezpieczającego most drogowy, dlatego też podjęto decyzję o jego modernizacji.

Slajd3Fot. 3 Widok z mostu drogowego na bystrze,  na głazach widać naniesiony przez potok rumosz drzewny

W ramach działania pn Udrożnienie koryta potoku wraz robotami zabezpieczającymi dolne stanowisko istniejącego stopnia typu bystrze, w km 0+155,00 – 0+221,30 potoku Binczarówka (dopływ Białej Tarnowskiej), zabezpieczającego most drogowy w ciągu drogi wojewódzkiej Grybów – Krynica nr 981” wykonano prace których celem było m.in. zwiększenie efektywności oddanej do użytku w 2014 roku budowli. Roboty powyżej mostu drogowego obejmowały częściowe usunięcie naniesionego przez wody wezbraniowe rumowiska wleczonego, które utworzyło odsypisko istotnie zmniejszające światło mostu (fot.4). Ukopany materiał został wykorzystany do zasypania wyrw w brzegach i w dnie koryta Binczarówki poniżej istniejącego stopnia.

odsypiskoFot. 4 Odsypisko kamienne powyżej progu i mostu drogowego

Roboty budowlane poniżej mostu drogowego polegały na oczyszczeniu z namułów i grubego rumoszu drzewnego istniejącego stopnia oraz podparcie go niewielkim bystrotokiem typu „plaster miodu” (fot.5).

Slajd4Fot. 5 Prace przy budowie bystrotoku w 2018 roku

Składa się on z czterech poprzecznych gurtów kamiennych rozmieszonych co 5 metrów z dodatkowymi trzema ukośnym wstawkami, których zadaniem jest zwiększenie liczby basenów (z trzech do sześciu), co wydatnie zmniejsza spad pomiędzy poszczególnymi komorami (rys. 1). Konstrukcję taką zaprojektowano pod kątem migracji słabo pływających gatunków ryb. Dla stabilizacji umocnień dennych w warunkach powodziowych, dna basenów wypełniono głazami o średnicy około 80 cm.

Slajd5Rys.1 Projekt graficzny bystrotoku wybudowanego w 2018 roku (OUI STAAND)

Zadaniem nowowybudowanego bystrotoku (rys. 2) jest ochrona przyujściowego odcinka koryta Binczarówki przed dalszą erozją, zabezpieczenie mostu drogowego i chroniącego go stopnia przed zniszczeniem oraz podpiętrzenie poziomu wody w komorach budowli z 2014 roku, co umożliwi rybom wędrówki tarłowe w górę potoku na odcinku około kilometra, nawet w okresach niskich stanów wody.

Slajd6Rys. 2 Binczarówka – kolorem czerwonym zaznaczono miejsce w którym powstał bystrotok

W tym miejscu należą się podziękowania dla Delegatury RDOŚ w Starym Sączu za wsparcie merytoryczne oraz Okręgowi PZW Nowy Sącz za przeprowadzenie wizji lokalnej na odcinku wykonywanych prac budowlanych, której celem była identyfikacja występowania i ewentualne odłowienie zaobserwowanych ryb.

Slajd7Fot. 6 Widok z mostu na oba bystrotoki zimą

Uzyskany efekt można uznać za wartość dodaną, wpływającą na integralność obszaru Natura 2000 (PLH120090 Biała Tarnowska), która pojawiła się niejako dodatkowo podczas renaturyzacji doliny rzeki Białej, będącej nadrzędnym celem działań realizowanego projektu. Co ciekawe ten wynik powstał przy użyciu tych samych środków i maszyn które zwykle służą do regulacji rzek…

Slajd8Fot. 7 Widok z mostu na oba bystrotoki podczas wiosennych roztopów

 

English, Uncategorized

Modernization of the weir in Bobowa – case study

In Bobowa, at 58 + 700 km of the Biała Tarnowska River, there was a concrete weir built in the 1950s (photo 1). Its task was to protect the abutments of the road bridge and maintain a sufficient water level for the needs of municipal drinking water.

slajd1Photo 1.  Barrier in Bobowa before modernization

The barrage height was 1.8 m, the length from the crown to the end of the stilling basin 43.0 m. The weir had a trapezoidal overflow 1.2 m high and 20.0 m wide. The stilling basin was 18.0 m long and the width varied from 23, 0 to 25.0 m. It ended with a 0.6 m high concrete end sill (photo 2). The banks of the riverbed directly below and above the building were reinforced with riprap made of stone and gabions (rectangular mesh-stone baskets) poured with concrete. The weir was destroyed and the bottom of the riverbed below the stilling basin was washed away due to vertical erosion revealing the rock outcrops. As a result, two high barriers were created preventing the migration of fish and other aquatic organisms, the first one below the crown of the weir and the second below the stilling basin.

slajd2
Photo 2. The barrier before modernization – a visible drop-off point ended with a concrete buttress

In order to unblock the obstacle, the weir was rebuilt as honeycomb fish ramp. At the same time, the level of necessary damming was maintained for the water intake. Flood water flow conditions at the nearby bridge have also been improved. During the works, it turned out that the river flushed a deep gully at the right bank, threatening to damage the bridge pillar (Photo 3). The gap was filled during the laying of the rapids.

slajd3
Photo 3. Probing the riverbed before starting construction works

As a result of the actions carried out above the road bridge, cascade rapids over 70 meters long were created (photo 4). It consists of several alternating pools surrounded by boulder walls, between which there are gaps to allow water to overflow. The whole mimics the natural current of the river, and the resulting slope in the riverbed guarantees the speed of water flow between the stones that gives fish the opportunity to migrate. Visible in the diagram below the photo, a light blue line with an arrow indicates the direction of this flow in low periods.

próba 4Photo 4. Built cascade rapids – view from the drone (Photo p.M.Borowiecki)

To improve the flow conditions of large waters, the area under the central span of the bridge was lowered by about 3.5 meters. This allowed for increasing the throughput under this bridge (Photo 5). The bridgehead and municipal infrastructure were also secured, strengthening the steep slope on the right bank with boulders.

slajd4Photo 5.  Increasing the capacity under the road bridge

Below the bridge, the height of the concrete strap was lowered and an overflow was cut out in its central part (Photo 6). All the activities described have unblocked the obstacle to fish migration.

slajd5Photo 6. Work on lowering the step height

To secure the stability of the fish ramp, it is additionally supported by boulders anchored in the bottom. Over 600 stones with a total weight of around 3300 tonnes were used during the construction works. The weight of a single stone ranged from 4 to 12 tons. The rebuilt weir was solemnly commissioned for use on July 3, 2018 (Photo 7).

slajd6Photo 7. Meeting on the occasion of putting into service a modernized stage in Bobowa

As you can see in photo 8 taken at the end of September 2018, construction was made of natural materials. Unlike concrete constructions they quite quickly blend in with the natural landscape of the area. Their important feature is resistance to damage during river floods resulting from, among others due to the weight, the ability to dissipate the energy of flowing water and the ‘flexibility’ of the building (possible damage to the degree can be compensated by small shifts of boulders)

slajd7Photo 8. View of the modernized barrier in Bobowa (Photo p.M.Borowiecki)