Aktualności

English, Uncategorized

Modernization of the weir in Bobowa – case study

In Bobowa, at 58 + 700 km of the Biała Tarnowska River, there was a concrete weir built in the 1950s (photo 1). Its task was to protect the abutments of the road bridge and maintain a sufficient water level for the needs of municipal drinking water.

slajd1Photo 1.  Barrier in Bobowa before modernization

The barrage height was 1.8 m, the length from the crown to the end of the stilling basin 43.0 m. The weir had a trapezoidal overflow 1.2 m high and 20.0 m wide. The stilling basin was 18.0 m long and the width varied from 23, 0 to 25.0 m. It ended with a 0.6 m high concrete end sill (photo 2). The banks of the riverbed directly below and above the building were reinforced with riprap made of stone and gabions (rectangular mesh-stone baskets) poured with concrete. The weir was destroyed and the bottom of the riverbed below the stilling basin was washed away due to vertical erosion revealing the rock outcrops. As a result, two high barriers were created preventing the migration of fish and other aquatic organisms, the first one below the crown of the weir and the second below the stilling basin.

slajd2
Photo 2. The barrier before modernization – a visible drop-off point ended with a concrete buttress

In order to unblock the obstacle, the weir was rebuilt as honeycomb fish ramp. At the same time, the level of necessary damming was maintained for the water intake. Flood water flow conditions at the nearby bridge have also been improved. During the works, it turned out that the river flushed a deep gully at the right bank, threatening to damage the bridge pillar (Photo 3). The gap was filled during the laying of the rapids.

slajd3
Photo 3. Probing the riverbed before starting construction works

As a result of the actions carried out above the road bridge, cascade rapids over 70 meters long were created (photo 4). It consists of several alternating pools surrounded by boulder walls, between which there are gaps to allow water to overflow. The whole mimics the natural current of the river, and the resulting slope in the riverbed guarantees the speed of water flow between the stones that gives fish the opportunity to migrate. Visible in the diagram below the photo, a light blue line with an arrow indicates the direction of this flow in low periods.

próba 4Photo 4. Built cascade rapids – view from the drone (Photo p.M.Borowiecki)

To improve the flow conditions of large waters, the area under the central span of the bridge was lowered by about 3.5 meters. This allowed for increasing the throughput under this bridge (Photo 5). The bridgehead and municipal infrastructure were also secured, strengthening the steep slope on the right bank with boulders.

slajd4Photo 5.  Increasing the capacity under the road bridge

Below the bridge, the height of the concrete strap was lowered and an overflow was cut out in its central part (Photo 6). All the activities described have unblocked the obstacle to fish migration.

slajd5Photo 6. Work on lowering the step height

To secure the stability of the fish ramp, it is additionally supported by boulders anchored in the bottom. Over 600 stones with a total weight of around 3300 tonnes were used during the construction works. The weight of a single stone ranged from 4 to 12 tons. The rebuilt weir was solemnly commissioned for use on July 3, 2018 (Photo 7).

slajd6Photo 7. Meeting on the occasion of putting into service a modernized stage in Bobowa

As you can see in photo 8 taken at the end of September 2018, construction was made of natural materials. Unlike concrete constructions they quite quickly blend in with the natural landscape of the area. Their important feature is resistance to damage during river floods resulting from, among others due to the weight, the ability to dissipate the energy of flowing water and the ‘flexibility’ of the building (possible damage to the degree can be compensated by small shifts of boulders)

slajd7Photo 8. View of the modernized barrier in Bobowa (Photo p.M.Borowiecki)
Działania zrealizowane

Modernizacja stopnia w Bobowej – studium przypadku

W miejscowości Bobowa w km 58+700 rzeki Białej Tarnowskiej czyli blisko 59 km od jej ujścia do Dunajca znajdował się zbudowany w latach 50-tych XX wieku betonowy stopień (fot. 1). Jego zadaniem była ochrona przyczółków mostu drogowego oraz utrzymanie dostatecznego poziomu wody dla potrzeb gminnego ujęcia wody pitnej.

slajd1Fot. 1 Stopień w Bobowej przed modernizacją

Wysokość stopnia przed modernizacją wynosiła 1,8 m, a jego długość od korony do końca niecki wypadowej 43,0 m. Miał on trapezowe gardło przelewowe o wysokości 1,2 m i szerokości 20,0 m. Niecka wypadowa rozpraszająca energię płynącej wody miała długość 18,0 m i zmienną szerokość od 23,0 do 25,0 m. Była zakończona betonowym gurtem o wysokości 0,6 m (fot. 2). Brzegi koryta bezpośrednio poniżej i powyżej budowli zostały umocnione opaskami z narzutu kamiennego i gabionów (prostopadłościennych siatkowo-kamiennych koszy) przelanych betonem. Przez lata użytkowania stopień uległ zniszczeniu, dno koryta poniżej niecki wypadowej w skutek erozji dennej zostało wypłukane odsłaniając wychodnie skalne. W efekcie powstały dwie wysokie bariery uniemożliwiające migracje rybom i innym organizmom wodnym, pierwsza poniżej korony stopnia, a druga poniżej niecki wypadowej.

slajd2Fot. 2 Stopień prze modernizacją – widoczna niecka wypadowa zakończona betonowym gurtem

W celu udrożnienia przeszkody przebudowano stopień na bystrze kamienne typu „plaster miodu”, zachowując jednocześnie poziom niezbędnego piętrzenia dla ujęcia wody i poprawiając warunki przepływu wód powodziowych przy pobliskim moście. W trakcie prac podczas sondowania dna okazało się, że przy prawym brzegu Biała Tarnowska wydrążyła głęboką rynnę, grożącą uszkodzeniem filarowi mostu (fot. 3). Niebezpieczeństwo zażegnano,  zasypując wyrwę podczas układania bystrotoku.

slajd3Fot. 3 Sondowanie dna rzeki przed rozpoczęciem prac budowlanych

W efekcie prowadzonych działań powyżej mostu drogowego powstał naturalny bystrotok kaskadowy o długości ponad 70 metrów (fot. 4). Składa się na niego kilkanaście naprzemiennie ułożonych basenów otoczonych ścianami z głazów, pomiędzy którymi znajdują się luki umożliwiające przelew wody. Całość naśladuje naturalny nurt rzeki, a uzyskany spadek koryta gwarantuje taką prędkość przepływu wody pomiędzy kamieniami, która daje rybom możliwość migracji. Widoczna na schemacie poniżej zdjęcia, jasnoniebieska linia ze strzałką wskazuje kierunek tego przepływu w okresach niżówek.

próba 4Fot. 4 Wybudowany bystrotok kaskadowy – widok z drona (zdjęcie p.M.Borowiecki)

Dla poprawy bezpieczeństwa powodziowego teren pod mostem, w miejscu gdzie kończy się bystrotok kaskadowy został obniżony o około 3,5 metra. Odblokowane także zostało światło przęsła mostu przy drugim jego filarze, co pozwoliło na zwiększenie przepustowości pod tą przeprawą drogową (fot. 5). Zabezpieczono też przyczółek mostu oraz infrastrukturę komunalną, umacniając głazami stromą skarpę na brzegu prawym.

slajd4Fot. 5 Zwiększenie przepustowości pod mostem drogowym

Poniżej mostu znacznie obniżono wysokość betonowego gurtu i wycięto w jego środkowej części przelew (fot. 6). Wszystkie opisane działania odblokowały przeszkodę i pozwoliły różnym organizmom wodnym na jej pokonanie.

slajd5Fot. 6 Prace przy obniżaniu wysokości stopnia

Dla zabezpieczenia stabilności bystrotoku, dodatkowo podparto go zakotwiczonymi w dnie głazami. W trakcie prac budowlanych użyto ponad 600 kamieni o łącznym ciężarze około 3300 ton, których ciężar jednostkowy wahał się w granicach 4 – 12 ton. Przebudowany stopień został uroczyście oddany do użytku 3 lipca 2018 roku (fot. 7).

slajd6Fot. 7 Spotkanie z okazji oddania do użytku zmodernizowanego stopnia w Bobowej

Jak widać na zdjęciu 8 zrobionym pod koniec września 2018 budowle wykonane z materiałów naturalnych w odróżnieniu od konstrukcji betonowych dość szybko wkomponowują się w krajobraz przyrodniczy okolicy. Ich ważną cechą jest odporność na uszkodzenia podczas wezbrań rzecznych wynikająca m.in. z ciężaru, zdolności do rozpraszania energii płynącej wody oraz „elastyczności” budowli (ewentualne uszkodzenia stopnia mogą być kompensowane drobnymi przesunięciami głazów).

slajd7Fot. 8 Widok na zmodernizowany stopień w Bobowej (zdjęcie p.M.Borowiecki)
Komunikacja, Uncategorized

Światowy Dzień Wody 2019 – Leaving No One Behind

1

Propozycja ustanowienia Światowego Dnia Wody (World Water Day) padła podczas Konferencji ds. Środowiska i Rozwoju Narodów Zjednoczonych (UNCED). Następnie został on zatwierdzony rezolucją A/RES/47/193 przez Zgromadzenie Ogólne ONZ w czasie konferencji Szczyt Ziemi 1992 w Rio de Janeiro w Brazylii. Pierwszy raz jego obchody odbyły się w 1993 roku. Od tej pory świętowany jest co roku w dniu 22 marca pod innym hasłem:

1994 – Troska o wodę jest obowiązkiem każdego człowieka
1995 – Kobiety a woda
1996 – Woda dla spragnionych miast
1997 – Zasoby wodne świata: czy ich wystarczy?
1998 – Wody podziemne – niewidoczne zasoby
1999 – Wszyscy mamy wpływ na wykorzystanie wody
2000 – Woda dla XXI wieku
2001 – Woda a zdrowie
2002 – Woda dla rozwoju
2003 – Woda dla przyszłości
2004 – Woda i kataklizmy
2005 – Woda dla życia
2006 – Woda a kultura
2007 – Radzić sobie z niedoborem wody
2008 – Woda a warunki sanitarne
2009 – Woda w zmieniającym się świecie
2010 – Czysta woda dla zdrowego świata
2011 – Woda dla miast
2012 – Bezpieczeństwo żywności i wody
2013 – Międzynarodowy Rok Współpracy Wodnej
2014 – Woda i energia
2015 – Woda a zrównoważony rozwój
2016 – Woda a praca
2017 – Woda i ścieki
2018 – Natura dla wody

W tym roku hasło brzmi Leaving no one behind (w luźnym tłumaczeniu – „Dostęp do wody dla wszystkich”). Wiąże się ono z tym, że ponad miliard ludzi na świecie cierpi z powodu braku dostępu do czystej wody pitnej i nie ma zapewnionych odpowiednich warunków sanitarnych. Degradacja środowiska i zmiany klimatyczne to dwa najważniejsze czynniki sprawcze problemów z dostępem do wody. Zanieczyszczenie rzek, jezior i gleby zwiększają ryzyko suszy i powodzi w różnych regionach świata. Tylko powrót do rozwiązań opartych na naturalnych mechanizmach funkcjonowania przyrody, ponowne zalesianie przetrzebionych terenów, przywracanie naturalnych połączeń rzek z obszarami zalewowymi oraz odbudowa terenów podmokłych stwarza szanse przywrócenia utraconej równowagi w gospodarowaniu zasobami wodnymi świata. Oficjalna strona Światowego Dnia Wody 2019 dostępna jest pod linkiem:
http://www.worldwaterday.org/

03122018310Biała Tarnowska – okolice Śnietnicy

Głównym celem Światowego Dnia Wody jest zwrócenie uwagi społeczności międzynarodowej na wpływ gwałtownego wzrostu populacji ludzkiej, industrializacji, zmian klimatycznych, konfliktów zbrojnych i klęsk żywiołowych na systemy wodne świata. Obchody tego święta mają zainspirować rządy, organizacje, społeczności i poszczególnych ludzi do podejmowania działań służących lepszemu, zrównoważonemu gospodarowaniu zasobami wody na świecie. Więcej informacji na temat jak obchodzony jest Światowy Dzień Wody można znaleźć w artykule:
https://biala-tarnowska.org/2018/03/17/swiatowy-dzien-wody-2018/

2Biała Tarnowska – Stróże

Warto wiedzieć, że Polska jest jednym z najuboższych w zasoby wodne krajów Europy. Średni roczny odpływ wód powierzchniowych z jej obszaru wynosi niecałe 60 km3 i jest około trzykrotnie mniejszy niż w Europie oraz pięciokrotnie mniejszy niż na świecie. Zasoby wodne Polski cechuje duża zmienność sezonowa i nierównomierność rozmieszczenia terytorialnego. Obszar deficytu wód powierzchniowych ocenia się na 38 % powierzchni kraju, a średni poziom wód gruntowych w ciągu ostatnich 30 lat obniżył się o dwa do trzech metrów. Na terenie Małopolski także widać spadek dostępności wody. Jednocześnie rozbudowująca się infrastruktura mieszkaniowa, rozwijający się przemysł i produkcja (co trzecia woda w butelce, którą można znaleźć w sklepach pochodzi z Małopolski) generuje znaczny wzrost na jej zapotrzebowanie.

dsc02845Biała Tarnowska – okolice Florynki

W tej sytuacji trzeba zauważyć że, projekt pn „Przywrócenie ciągłości ekologicznej i realizacja działań poprawiających funkcjonowanie korytarza swobodnej migracji rzeki Białej Tarnowskiej” poza poprawą warunków migracji ryb wpłynie korzystnie na stosunki wodne, a także polepszy funkcjonowanie ekosystemu w dolinie Białej Tarnowskiej i zwiększy jego odporność na zmiany klimatu.

dscn8065Biała Tarnowska – Grybów

W Krakowie obchody Światowego Dnia Wody organizują przede wszystkim pracownicy miejskich wodociągów. W zeszłym roku zaprosili dzieci wraz z rodzicami na warsztaty w Zakładzie Uzdatniania Wody Bielany. Relacja z tego wydarzenia jest dostępna pod linkiem:
https://www.wodociagi.krakow.pl/aktualnosc/natura-dla-wody,1398.html

 

 

 

Informacje o projekcie, Komunikacja

Swoje chwalimy – z projektem  w Akademii Brandenburskiej „Schloss Criewen“

pałac rys

W dniach 22-23 listopada 2018 roku
w Akademii Brandenburskiej „Schloss Criewen“ odbyło się seminarium podczas którego przedstawiono koncepcje i przedyskutowano niemieckie oraz polskie projekty rewitalizacji rzek.

Akademia Brandenburska jest Polsko-Niemieckim Centrum Edukacyjno-Konferencyjnym. Swoją działalność rozpoczęła 14 maja 2002 roku. Jej siedziba znajduje się przy granicy obu krajów, nieopodal miasteczka Criewen, w starym dworze rodu von Arnim (fot. 1).

pałac fot
Fot.1 Siedziba Akademii Brandenburskiej jest w starym dworze rodu von Arnim

Otacza ją stworzony przez Petera Josepha Lennégo ogród spacerowy, który rozciąga się aż po brzegi starego ramienia Odry (fot. 2). Sąsiaduje on bezpośrednio z jedynym istniejącym w Niemczech parkiem narodowym chroniącym nadrzeczne błonia (fot. 3).

dsc00207
Fot.2 Ogród spacerowy projektu Petera Josepha Lennégo

Akademia organizuje koncerty, odczyty i wykłady. Jej oferta adresowana jest do pracowników obszarów chronionych, działaczy ochrony przyrody, organizacji pozarządowych działających na polu ekologii, biur planowania krajobrazu oraz naukowców i przyrodników z Niemiec i Polski.

dsc00219Fot. 3 Błonia i łąki otaczające siedzibę Akademii Brandenburskiej

Temat przewodni wokół którego koncentrowały się odczyty i wykłady listopadowego seminarium brzmiał „Wody płynące i ich utrzymanie – między ekologią a ekonomią”. Prelegenci poruszali problemy stale rosnących potrzeb wykorzystania gospodarczego systemów rzecznych, które oznaczają miedzy innymi ingerencję w kształt ich koryt. Omawiali aspekty negatywnego wpływu rozwijającego się przemysłu i postępującej urbanizacji terenów rolnych i leśnych na wodno-błotne siedliska (fot. 4), skutkujące zanikaniem ich naturalnego bogactwa.

dsc00213Fot. 4 Śródleśne błota w okolicy siedziby Akademii Brandenburskiej

Zwracali uwagę, że obecnie jest czas na zwiększenie intensywności działań i środków pieniężnych w celu rewitalizacji ekosystemów rzecznych. W Niemczech już wprowadza się rządową strategię nazwaną „Blaues Band Deutschland“ (Niebieska Wstęga Niemiec), która stawia sobie za cel określenie ram dla nowego, zrównoważonego rozwoju wód płynących po to, aby zachować ich naturalność. Nie jest to zadanie łatwe, gdyż priorytety prac utrzymaniowych często są sprzeczne z wytycznymi określonymi dla terenów chronionych, a interesy hydrotechników i przyrodników trudno jest ze sobą pogodzić. Praktyka pokazuje jednak, że jest to możliwe – przynajmniej w niektórych punktach (fot. 5).

dsc00208Fot. 5 Pomnik przyrody w parku otaczającym Akademię Brandenburską

Podczas konferencji jednym z prelegentów zaproszonych z Polski był kierownik projektu pn „Przywrócenie ciągłości ekologicznej i realizacja działań poprawiających funkcjonowanie korytarza swobodnej migracji rzeki Białej Tarnowskiej” p. Marek Jelonek (fot. 6). Przedstawił on wykład pt. „Środowiskowe i gospodarcze korzyści kompleksowej renaturyzacji rzeki Białej Tarnowskiej”.

dsc00226Fot. 6 Dr Marek Jelonek podczas wygłaszania prelekcji na seminarium

Omówił w nim główne kierunki działań podjętych w dolinie Białej, których efektem końcowym będzie przywrócenie łączności rzecznego korytarza ekologicznego oraz odcinkowe odtworzenie korytarza swobodnej migracji koryta rzeki Białej Tarnowskiej wraz z zabezpieczeniem infrastruktury drogowo-komunalnej na granicach tego korytarza. Dodatkowo odtworzone zostaną rzeczne i nadrzeczne siedliska przyrodnicze, a także obszary zalewowe dzięki czemu zmniejszy się energia wód wezbraniowych i w konsekwencji obniżeniu ulegnie zagrożenie powodziowe (Fot. 7).

dsc00231Fot. 7 Omawiane są główne kierunki działań podjętych w dolinie Białej

Podczas wystąpienia przedstawione zostały także oddziaływania na ekosystem rzeczny prowadzonych prac hydrotechnicznych. Co do zasady są one niekorzystne, a ich minimalizacja jest trudna, zwłaszcza w silnie wciętych korytach rzecznych i co istotne, wówczas gdy te bariery migracyjne są przebudowywane/modernizowane w kierunku budowli „bliskich naturze”, wykonywanych z układanych w korycie rzeki materiałów naturalnych (kamień, drewno). Oddziaływania te wynikają głównie z długiego okresu trwania inwestycji, zdecydowanie dłuższego niż klasyczne roboty hydrotechniczne z wykorzystaniem betonu. Rekompensatami z tytułu długiego okresu budowy i związanych z tym uciążliwości, np. mącenia wody, są: dłuższy okres użytkowania budowli, odtworzenie seminaturalnych mikosiedlisk rzecznych poprawiających warunki bytowania oraz możliwość przywrócenia naturalnej bioróżnorodności zespołów organizmów wodnych. Cała prezentacja dostępna jest pod linkiem: prezentacja criewen 2018.11.23
Powyższe wystąpienie było elementem popularyzacji działań prowadzonych w dolinie Białej (fot. 8).

dsc00236Fot. 8 Wygłoszony referat był elementem promocji projektu
Komunikacja

Z projektem na targach POL-ECO-SYSTEM

 

 

targi 2 poznanW dniach 23-25 października 2018 roku w Poznaniu odbyły się Międzynarodowe Targi Ochrony Środowiska POL-ECO-SYSTEM. Jest to jedno z najważniejszych wydarzeń w branży ochrony środowiska, organizowane nieprzerwanie od 30 lat. Na targi zapraszane są między innymi przedsiębiorstwa działające w zakresie gospodarki komunalnej, sektora wodno-ściekowego, energetyki i ciepłownictwa, osoby reprezentujące samorządy i administrację publiczną, instytuty naukowo-badawcze, uczelnie wyższe, parki naukowo-technologiczne, inkubatory przedsiębiorczości, firmy doradcze, stowarzyszenia i organizacje branżowe, a także rolnicy, leśnicy oraz media. W tym roku odbyły się one na 5 tygodni przed szczytem klimatycznym COP 24, który w grudniu 2018 roku odbędzie się w Katowicach.

Uczestnicy targów mieli okazję by spotkać się z decydentami odpowiedzialnymi za kształtowanie polityki środowiskowej i porozmawiać o czystym powietrzu, wyzwaniach związanych ze zmianami klimatu oraz podjętych działaniach, nowych technologiach i trendach w ochronie środowiska (fot.1).

zd 1
Fot.1 Jedna w sal w której odbywały się spotkania w trakcie targów POL-ECO-SYSTEM

Jednym z paneli dyskusyjnych targów POL-ECO-SYSTEM była konferencja dla Beneficjentów II osi priorytetowej POIiŚ 2014-2020 Ochrona środowiska, w tym adaptacja do zmian klimatu, Działanie 2.1. Adaptacja do zmian klimatu wraz z zabezpieczeniem i zwiększeniem odporności na klęski żywiołowe, w szczególności katastrofy naturalne oraz monitoring środowiska, zorganizowana w dniach 22-23 października (fot.2). Rozpoczęła się ona krótkim wystąpieniem Kazimierza Kujdy Prezesa Zarządu NFOŚiGW. Następnie zostały przedstawione wybrane projekty POIiŚ z zakresu adaptacji do zmian klimatu. Referowali je przedstawiciele Instytutu Ochrony Środowiska, Urzędu Miasta Bydgoszcz oraz Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie – RZGW w Krakowie.

zd 2
Fot.2 Prelegent p. M.Piórecki przedstawia jeden z projektów POIiŚ z zakresu adaptacji do zmian klimatu

prezent

To ostatnie wystąpienie pt. Projekty POIiŚ z zakresu adaptacji do zmian klimatu – realizacja zadań służących osiągnięciu dobrego stanu wód, wygłoszone zostało przez pana Michała Pióreckiego. Prelekcja dotyczyła głównie projektu pn. Przywrócenie ciągłości ekologicznej i realizacja działań poprawiających funkcjonowanie korytarza swobodnej migracji rzeki Białej Tarnowskiej, prowadzonego od 2017 roku przez Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie – RZGW w Krakowie.

Wszystkie działania projektu wpisują się zarówno w Program wodno-środowiskowy kraju, jak i w zapisy Ramowej Dyrektywy Wodnej oraz Dyrektywy Siedliskowej. W efekcie ich realizacji zmniejszone zostanie zagrożenie powodziowe okolicznych gmin, a jednocześnie przywrócona będzie łączność siedlisk roślin i zwierząt, a rzeka Biała Tarnowska będzie mogła pełnić rolę korytarza ekologicznego dla organizmów wodnych oraz z wodą związanych, występujących w nadbrzeżnych zaroślach łęgowych. Podczas blisko godzinnego wykładu zostały omówione cele planowanych zadań, efekty zakończonych do połowy 2018 roku inwestycji (fot. 3) oraz inne przewidziane do realizacji działania, które umożliwią poprawę i utrzymanie dobrego stanu wód. Wygłoszony referat był elementem promocji powyższego projektu.

zd 3
Fot. 3 Zakończona przebudowa stopnia wodnego w Bobowej z lotu drona (fot. Michał Borowiecki)